Coriolis force نیروی کوریولیس

نیروی کوریولیس یا اثر کوریولیس یک شبه نیرو است که باعث انحراف اجسام در حال حرکت به بیرون از راستای خط راست از دید یک ناظر درون یک دستگاه چرخشی است.

در واقع نیروی کوریولیس در اصطلاح جغرافیای نیرویی است که باعث می شود بادها در نیمکره شمالی کره زمین در جهت پاد ساعتگرد بچرخند و به سمت قطب شمال حرکت کنند و در نیمکره جنوبی این نیرو برعکس عمل می کند یعنی بادها در نیمکره جنوبی در جهت موافق ساعت بچرخند و به سمت قطب شمال حرکت کنند.

*نیروی کوریولیس فقط در سیستم های دورانی اثر می کند

اثر کوریولیس چیست؟

یک ازمایش ساده: یک صفحه مسطح رو بگیرید و روی اون یک قطره جوهری بریزید، حالا صفحه رو بچرخانید، دراین حالت به دلیل نیروی فرضیه گریز از مرکزی که جهت آن همواره سمت مخالف به مرکز است، انتظار میرود قطره هم موافق با جهت این نیرو و مستقیم از مرکز دور شود اما مشاهده میکنید که قطره یک مسیر منحنی را روی صفحه طی میکند در حالیکه نیروی گریز از مرکز منحنی نیست و یک بردار مستقیم به سمت مخلاف مرکز است.

سطح زمین نیز همینگونه است.فرض کنید هواپیمایی از روی یکی از قطبها بلند شود و به سمت مقصدی روی استوا پرواز کند.(با فرض اینکه سیستمهای پیشرفته راداری نداشته باشد مثل هواپیماهای چند دهه پیش)

وقتی خلبانی که با این اثر آشنایی ندارد نقشه را نگاه میکند بین قطب و مقصد یک خط صاف میکشد و فکر میکند که در مسیر میتواند روی فرودگاهی بر سر راه،برای سوختگیری فرود بیاد.

اما واقعیت این است که سطح قطب سرعتش بسیار کم است در حالیکه استوا با سرعت حدودا 1650 کیلومتر بر ساعت(چند برابر هواپیما) در حال طی کردن مسیر خود به دور زمین است.پس هواپیمای ما در این مسیر به سمت چپ خودش انحراف جزیی پیدا خواهد کرد و به فرودگاه بین راهی نخواهد رسید.

در مورد موشکهای نظامی هم همینطور است و به همین دلیل در زمانها ی قدیم زدن اهداف دور با موشک خیلی مشکل بود.

این اثر عامل اصلی جهت حرکت مواد مذاب و جریانهای دریایی و خصوصا جهت وزش بادها و محل بارش بارانهاست به همین دلیل رودها در نیکره شمالی بیشتر در حاشیه سمت راست خودشون ساییدگی دارند و در نمیکره جنوبی در سمت چپ و فرقی ندارد که به چه سمتی حرکت کنند.
اما تنها زمانیکه جسم مستقیم از غرب به شرق یا از شرق به غرب حرکت کند چون اختلاف سرعتی در زمین زیر پایشان ندارند میتوانند بدون وارد آمدن نیروی این اثر و انحراف، به حرکت خودشان ادامه دهند..